Güneydoğu Anadolu Bölgesi

KONUMU, SINIRLARI VE KOMSULARI: Ülkemizin güney dogusunda yer alan bölge nüfus ve yüzölçümü en küçük bölgemizdir. Akdeniz, Dogu Anadolu Bölgeleriyle, Suriye ve Irak Devletleriyle komsudur. Gerçek Yüzölçümü 59.176 km2’dir. Alan bakimindan ülkemizin % 7,5’ini kaplar en küçük bölgemizdir. Nüfusu 2000 sayimina göre 6.6 milyondur. Nüfus yogunlugu Km2’ye 112 kisidir. Bu Türkiye ortalamasinin üstündedir (Türkiye ortalamasi Km2’ye 83 kisi)
BÖLÜMLERI: 1.Dicle Bölümü 2.Orta Firat Bölümü
YERYÜZÜ SEKILLERI: Daglari ve Düzlükleri: Bölgenin yüzey sekilleri sadedir. Genellikle platolarla ve ovalarla kaplidir. Yer sekilleri tarima elverislidir. Batidan doguya gidildikçe yükseklik artar. Iki bölümün ortasinda Karacadag Sönmüs Volkan dagi bulunur. Bu bölgenin tek ve en yüksek dagidir. Dicle Bölümünde Gaziantep ve Sanliurfa Platolari vardir. Orta Firat Bölümünde Diyarbakir Havzasi ve Mardin Esligi (Yüksek bir düzlüktür.) vardir. Akarsulari Ve Gölleri: Firat ve kollari Göksu ve Nizip, Dicle ve kollari Botan, Garzan ve Batman kollari baslica akarsularidir. Bölgede dogal göl yoktur. Akarsularinin hidroelektrik gücü fazladir. Bu nedenle bir çok baraj gölü vardir. Firat Nehri’nin üzerinde Atatürk, Karakaya, Hancagiz Baraj Gölleri, Dicle nehri üzerinde Kiralkizi, Ilisu, Cizre Baraj Gölleri.
ILIM VE BITKI ÖRTÜSÜ: Bölgenin batisinda Akdeniz ikliminin etkileri hissedilir. Yazlari sicak ve kurak geçer. Fakat kislari Akdeniz Bölgesine göre daha serindir. Bu bölümde don ve karada rastlanir. Yagislarin çogu kisin düser. Yillik yagis 500-600 mm’dir. Yagisin az olmamasina ragmen sicaklik ve güneyden esen çöl rüzgarlari yüzünden buharlasma meydana gelir ve bu da kurakliga sebep olur. Ülkemizin en yüksek sicakliklari bu bölgede ölçülür. Tarimda sulama ihtiyaci çok olur. Bölgenin dogusuna gidildikçe deniz etkilerinden uzaklasilir ve yükseklik artar, sicakliklar düser. Kar ve don olaylari daha çok görülmeye baslar. Bölgenin alçak kesimlerinde ve batisinda bozkir görülür. Dag yamaçlari, yüksek yerler ve akarsu kenarlarinda orman ve çalilik agaçlara da rastlanir.
TARIM VE HAYVANCILIK: Bölgenin ekonomisi tarima dayanir. Ülke ekonomisine katkisi da bu alandadir. Tarima elverisli tarim alanlari ve düzlüklere sahip olmasina ragmen yaz kurakligi ve sulama ihtiyaci nedeniyle tarim zorlasir. GAP Projesinin yapilmasi ile birlikte artan sulama imkanlari bölgenin tarimini artirmaya baslamistir. Bölgenin tarima karasal iklim ürünlerine daha çok elverislidir. En çok yetistirilen ürünler sunlardir. Mercimek: Türkiye üretiminde ilk sirada yer alir. Bugday, Keten, Pamuk, Çeltik (Pirinç), Nohut ve Susam yetistirilen bazi ürünlerdir. Gaziantep Platosunda Antepfistigi, Zeytin ve Üzüm yaygidir. Siirt’te Antepfistigi üretimi baslamistir. Akarsu kenarlarindaki sulanabilen ovalarda sebze ve meyvede (Basta Karpuz olmak üzere) yetistirilmektedir. Bölgede platolar ve bozkirlar çok görüldügü için küçükbas Hayvancilik (Koyun, Keçi) çok yapilir. Keçi daha çok yüksek alanlarda yaygindir. Bu sayede bölgede hayvansal ürünler ticareti de yapilmaktadir.
YER ALTI KAYNAKLARI: Fosfat: Mardin-Mazidagi, Dogalgaz: Mardin-Çamurlu Petrol: Batman- Besiri ve Batman, Siirt-Kurtalan-Baykan ve Barzan, Adiyaman-Kahta ve Diyarbakir. Linyit: Adiyaman-Gölbasi, Manganez: Kilis
NÜFUS VE YERLESME: Nüfusu 2000 sayimina göre 6.6 milyondur. Nüfus yogunlugu Km2’ye 112 kisidir. Bu Türkiye ortalamasinin üstündedir (Türkiye ortalamasi Km2’ye 83 kisi). Yogunluk bakiminda en yogun 2. bölgedir. Nüfus artis hizi %o 25’tir (Türkiye %o 18.34). Bölgede kentsel nüfus % 62’dir (Türkiye ortalamasi %65). Bölgede toplu yerlesme ve kerpiç evler yaygindir. Nüfus bati kesiminde, dag etekleri ve akarsu boylarinda yogunlasmistir. TURIZM: Adiyaman-Nemrut Dagi, Sanliurfa- Balikli Göl ve Tarihi Eserler.
TÜRK EKONOMISINE KATKISI: Türkiye Petrolünün 1/7’si bu bölgeden saglanir. Geri kalani dis ülkelerden ithal edilir. Batman’da Petrol Rafinerisi vardir. GAP Projesinin bitirilmesi ile tarimdaki su ihtiyaci karsilanacak ve bölge ekonomisi daha zenginlesecektir. Bunun ülke ekonomisine büyük katkisi olacaktir.
BÖLGENIN GENEL ÖZELLIKLERI:
Ø Alan bakimindan en küçük bölgedir.
Ø Nüfus bakimindan sonuncu olmasina ragmen alani küçük oldugu için yogunluk fazladir.
Ø Orman bakimindan % 1 ile son sirada yer alir.
Ø Ekili-Dikili alan bakimindan % 20 ile 4. Siradadir.
Ø Ekonomisi tarima dayanir. Hayvancilik 2. Sirada yer alir.
Ø Antepfistigi, mercimek ve karpuz üretiminde ilk sirada yer alir.
Ø Fosfat ve Petrol üretiminde ilk siradadir.
Ø Buharlasma ve yaz kurakliginin en fazla oldugu bölgedir.
Ø Hiç dogal gölü yoktur.
Ø En yüksek yeri Karacadag Sönmüs Yanardagidir.
Ø GAP Projesi bölgede halen sürmektedir.
Ø Türkiye’nin en büyük ve önemli baraj gölleri bölgede yer alir.