Doğu Anadolu Bölgesi

KONUMU, SINIRLARI VE KOMSULARI: Ülkemizin dogusunda yer alan bölge kabaca üçgene benzer. Marmara ve Ege Bölgeleri hariç her bölge ile komsudur. Suriye hariç bütün dogu komsularimizla siniri vardir. Alani 165.436 Km2’dir. Bu gerçek alani ile ülkemizin %21’ini kaplar ve en büyük bölgemizdir. Nüfusu 2000 sayimina göre 6.1 milyondur. Nüfus yogunlugu Km2’ye 37 kisidir. Bu Türkiye ortalamasinin çok altindadir. (Türkiye ortalamasi Km2’ye 83 kisi) BÖLÜMLERI: 1.Yukari Firat Bölümü 2.Yukari Murat Van Bölümü 3.Erzurum-Kars Bölümü 4.Hakkari Bölümü
YERYÜZÜ SEKILLERI: Daglari: En yüksek bölgemizdir. Ortalama yükseltisi 2000-2200 metredir. Bölgede daglar üç sira halinde uzanir. Kuzeyde: Çimen, Kop, Esence, Karasu, Allahuekber Daglari Ortada: Mercan (Munzur), Karasu-Aras Daglari Güneyde: Güneydogu Toroslar ve Buzul (Cilo) Daglari bulunmaktadir. Van Gölünün kuzeyinde volkanik daglar vardir. Bunlar Agri, Tendürek, Aladag, Süphan, Nemrut Daglaridir. Düzlükleri: Kivrim daglari arasinda çöküntü ovalari vardir. Bu ovalar: Elbistan, Malatya, Elazig, Bingöl, Mus, Van, Baskale, Hakkari, Yüksekova güneydekilerdir. Kuzeyde ise Erzincan, Tercan, Askale, Erzurum, Pasinler, Horasan, Kagizman ve Igdir vardir. Tunceli ve Erzurum-Kars Platolari da diger düzlüklerdir. Akarsulari: Karasu ve Murat birleserek Firat Nehrini olusturur. Bu nehir Dicle Nehri ve onunla birlesen Büyük Zap Kolu ile yabanci topraklara giderek Basra Körfezinden denize dökülmektedir. Aras ve Kura nehirleri de yine baska topraklara giderek Hazar Denizine dökülmektedir. Bu akarsularin yüzey sekilleri ve engebe nedeniyle hidroelektrik enerji üretme güçleri fazladir. Gölleri: Van Gölü ülkemizin en büyük gölüdür ve suyu sodalidir. Bölgenin diger gölleri sunlardir: Erçek, Nazik, Çildir, Hazar ( Tektonik Göllerdir), Balik, Haçli, Nemrut (Krater Gölleri), ve Akgöl. Ayrica bölgede Keban ve Karakaya Baraj Gölleri de bulunmaktadir. Degerlendirme: Bölgeye Yurdumuzun çatisi diyebiliriz. Bölgeyi kaplayan yüksek daglar bölgenin her özelligini yakindan etkilemektedir. Daglar dogudan batiya uzandigi için kuzey-güney dogrultusunda ulasim zordur. Tarim alanlari azdir iklimi çok serttir. Tarim ürünleri çesitli degildir. Sanayi ve ticareti de gelismemistir.
IKLIM VE BITKI ÖRTÜSÜ: Bölgenin iklimine yükselti ve karasallik hakimdir. Sert karasal iklim yasanir. Kislari uzun, soguk ve kar yagislidir. Don olayi çok görülür. Yazlari sicak, kurak ve kisadir. En fazla yagis ilkbaharda görülür. Erzurum-Kars Bölümünde ise yazin görülür.Günlük ve yillik sicaklik farklari fazladir. Yillik yagis miktari 500-600 mm dir. Buharlasma az oldugu için bu yeterlidir. Yillik sicaklik 5-6 derecedir ve en soguk bölgedir. Bölgeye kuzey rüzgarlari (Poyraz) hakimdir. Bölgenin dogal bitki örtüsü bozkir (Step)’tir. Dag yamaçlarinda bozulmus orman ve daglarin yükseklerinde dag çayirlarina rastlanir.
TARIM VE HAYVANCILIK: Yükselti ve engebeli yer sekilleri nedeniyle tarim alanlari azdir. Tarim en çok güneydeki çöküntü ovalarinda yapilir. Bölgede en çok arpa ve bugday yetistirilir. Bitlis, Malatya, Elazig’da Sekerpancari; Igdir’da Pamuk; Malatya’da Kayisi (1.); yetistirilir. Patates ve lahana diger ürünlerdir. Sicaklik çok düsük oldugu için sebze üretimine en az elverisli bölgemizdir. Kars ve Bitlis’te aricilik yapilir. Türkiye bal üretiminin % 20’si buradan saglanir. Bölgede tarim alanlari az otlak ve meralar fazla oldugu için hayvancilik en önemli faaliyettir. Yüksek yerlerde büyükbas, çöküntü ovalarda küçükbas hayvancilik yaygindir. Bölge halkinin % 80’i tarim ve hayvancilikla ugrasir.
YER ALTI ZENGINLIKLERI: Demir: Sivas-Divrigi, Malatya-Hekimhan ve Hasançelebi (1.) ; Krom: Diyarbakir-Ergani, Elazig-Guleman-Alacakaya (1.); Bakir: Elazig-Maden; Malatya-Pötürge (2.); Kalay: Elazig ve çevresinde; Kursun-Çinko: Elazig-Keban, Malatya-Darende; Oltu Tasi: Erzurum-Oltu (1.); Linyit: K.Maras-Afsin-Elbistan; Erzurum-Askale; Barit: Mus, K.Maras-Elbistan; Amyant (Asbest): Erzincan-Iliç; Kayatuzu: Kars-Kagizman, Erzurum,Agri,Igdir;
ENDÜSTRISI: Fazla gelismemistir. Olanlarda tarima dayanir. Bir çok ilde et kombinalari vardir. Et üretimimizin % 25’i bu bölgeden saglanir.Malatya ve Bitlis’te sigara, Elazig’da gübre, Erzurum ve Malatya’da deri sanayisi bulunmaktadir. Bir çok ilde seker ve çimento fabrikasi da bulunmaktadir. Malatya ve Erzincan’da dokuma ve iplik fabrikasi vardir. Keban’da simli kursun isletmeleri, Divrigi’nde Demir-Çelik Fabrikasi, Elazig’da Ferro-Krom Fabrikasi vardir. Kahramanmaras’ta Afsin, Elbistan ve Sivas Kangal’da termik santral bulunmaktadir.
NÜFUS VE YERLESME: Nüfusu 2000 sayimina göre 6.1 milyondur. Nüfus yogunlugu Km2’ye 37 kisidir. Bu Türkiye ortalamasinin çok altindadir. (Türkiye ortalamasi Km2’ye 83 kisi) Yogunluk bakiminda en az bölgedir. Yani nüfusu en seyrek bölgemizdir. Nüfus çöküntü ovalarinda toplanmistir. Toplu yerlesme görülür.Nüfusun % 48’i kirsal kesimde yasar ve tarim ve hayvancilikla ugrasir. Nüfus artis hizi %o 14 ile Karadeniz’den sonra en az bölgedir (Türkiye ortalamasi %o 18.34). Sanayisi çok az oldugu için Karadeniz Bölgesinden sonra en çok göç veren bölgemizdir. Malatya, Erzurum ve Elazig en kalabalik illeridir.
TÜRKIYE EKONOMISINE KATKISI: Bölgenin sanayisi ve tarimi geridir. Ekonomimize katkisi daha çok hayvancilik alanindadir. Hayvan ürünlerinin ekonomimize katkisi % 25’tir. TARIHI ÖNEMI: Erzurum Kongresi bu bölgede yapilmistir.
BÖLGENIN GENEL ÖZELLIKLERI:
Ø En büyük bölgemizdir. Ülkemizin % 21’ini kaplar.
Ø Nüfus yönünden 6., yogunluk yönünden 7. siradadir.
Ø Orman bakimindan % 7 ile 6. siradadir.
Ø Ekili-Dikili arazi bakimindan % 10 ile sonuncudur.
Ø En fazla enleme sahip bölgedir.
Ø Sanayisi en geri bölgedir.
Ø Ekonomisi ve ülke ekonomisine katkisi hayvancilik alanindadir.
Ø Kayisi üretiminde Malatya 1. siradadir.
Ø En zengin yer alti kaynaklari Yukari Firat Bölümünde yer almaktadir.
Ø ‘2000-2200 metre ile en yüksek bölgedir.
Ø Göl yönünden zengindir hatta en büyük göle sahiptir (Van Gölü)
Ø En çok göç veren 2. bölgedir.
Ø Tarim ürünlerinin en geç olgunlastigi bölgedir.
Ø En soguk ve kislari en uzun bölgedir.
Ø Hidroelektrik üretiminde 1. tüketiminde 7. siradadir.
Ø Günlük ve yillik sicaklik farkinin en fazla oldugu bölgedir.
Ø Turizm gelirleri en az ve ulasimi en kötü bölgedir.